نيشابور و يكچند در نظاميّهء هرات تدريس مىكرد و جماعتى بسيار از علما و فضلاى آن زمان شاگردان او بودند . بيشتر تحصيلاتش نزد غزّالى انجام گرفت و يكچند هم نزد ابو المظفّر خوافى همدرس غزّالى تلمّذ كرد . امام محمّد بن يحيى شعر تازى خوب مىگفت و در حسن بيان نمودارى كامل از استادش غزّالى بود . « 1 » ديگر معاصران نامدار غزّالى ابو سعد واعظ معمر بن ابى عمامه علىّ بن معمر از خطبا و واعظان معروف معاصر امام غزّالى است . در مواعظ خود غالبا حكايات و تاريخ گذشتگان را مىآورد و ما بين كلماتش گاهى شوخىها و مطايبات شيرين داشت ؛ با مستظهر خليفهء عبّاسى محاضره و مصاحبت مىنمود . ولادتش در 429 وفاتش ماه ربيع الاوّل 506 ، يك سال بعد از وفات غزّالى واقع شد . يكى از مواعظ تاريخى او خطابه‌يى است كه در حضور خواجه نظام الملك توسى ايراد كرده بود كه عين آن را ابن جوزى در المنتظم نقل كرده است ، صاحب تجارب السّلف آن خطبه را به نام « النّصيحة النّظاميّه » آورده و تاريخ انشاء آن را بعد از سنهء 480 نوشته است . امّا عبارت خطبه در دو كتاب ، بسيار فرق دارد و ظاهرا ضبط ابن جوزى صحيح‌تر و معتبرتر است . از متن اين موعظه ، خوب معلوم مىشود كه جنبهء علم و ديانت در آن زمان چه اندازه در روح ملوك و سلاطين و وزراء مخصوصا خواجه نظام الملك رسوخ داشته است كه سخنان تند و مواعظ صريح خطبا و وعّاظ را تحمّل مىكرده‌اند . يكى از جملات آن خطابه اين است كه خطاب به نظام الملك مىگويد : « و انت يا صدر الاسلام و ان كنت وزير الدّولة فانت اجير الامّة استأجرك جلال الدولة بالاجرة الوافرة لتنوب عنه فى الدّنيا و الاخرة فامّا فى الدّنيا فغى مصالح المسلمين و امّا فى الآخرة فلتجيب عند ربّ العالمين . »

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 281 تا 284 . ( به اختصار )